Zarys historii tańca towarzyskiego

Zarys historii tańca towarzyskiego

 

Taniec jest prawdopodobnie najstarszą dziedziną sztuki i traktowany w wielu kulturach (na przykład afrykańskich) jako rytuał. Ludzie mogą w nim oddawać hołd bóstwu, bądź wykonują czynności magiczne, aby wywołać pożądane zjawiska. Taniec rytualny ma w sobie silny ładunek emocjonalny i nierzadko przechodzi w trans i religijne uniesienia. Wspólny taniec może symbolizować jedność konkretnej społeczności. W starożytności był on popularną rozrywką w Egipcie i Grecji. Homer traktował taniec jako wieniec piękna, a Sokrates nie tylko chwalił piękno i korzyści płynące z tańca, ale także sam w starszym wieku uczył się tańca w akademii.[1] Bogaci obywatele zatrudniali zawodowych tancerzy, aby uświetniali przyjęcia i święta. W kulturze europejskiej taniec traktowany jest w zupełnie inny sposób, jak na przykład w Afryce i Azji, gdzie występuje jako forma rytualna. Ze względu na powiązania tańca z kulturą pogańską zamknięto przed nim kulturę chrześcijańską, dlatego też nie rozwijał się w relacji z religią. [2]

Najbardziej ogólną cechą różniącą taniec europejski od tańców innych kontynentów jest wyprostowana sylwetka tańczącego, który wykonuje skomplikowane kroki, lecz nieznacznie porusza głową, rękami i ciałem. Przez wieki w narodach europejskich powstawały tańce narodowe, ludowe, na przykład w Polsce mazur, polonez, w Hiszpanii flamenco, a w Anglii morris. Niektóre z nich wywodzą się z dawnych wierzeń i tradycji.

Początków tańca towarzyskiego można doszukać się już w średniowieczu, gdzie taniec był popularną rozrywką dającą odprężenie po ciężkiej pracy. Pod koniec X wieku w Europie Zachodniej pojawiły się próby kształtowania form tańca. Te pierwsze tańce towarzyskie miały dwa zasadnicze elementy: rej, gdzie łańcuch taneczny przemieszczał się po kole, i pary.[3] Wyspecjalizowani tancerze nosili miano saltatores, czyli skoczków. Żeński odpowiednik to saltatrix, czyli tanecznica. Znane było także łacińskie słowo plaudista[4], czyli osoba klaszcząca w ręce.[5] Jednak skakanie i tańczenie do upadłego było typowe dla pospólstwa. Na dworze szlacheckim należało zachować umiar. Taniec był ważnym elementem dworskiej kultury. Już w średniowieczu uznawany był za ważny, wręcz niezbędny element ogłady towarzyskiej[6]. Miał on rozweselać towarzystwo.[7]

Pierwsi nauczyciele tańca opisują w swych rękopisach z XV wieku formy taneczne wykonywane na dworach i zamkach rycerskich. Od 1400 roku znany był prawdopodobnie najstarszy taniec towarzyski. Był to powolny i posuwisty basses-dances. Jego kroki ustanowiły podstawę dla późniejszych tańców dworskich. Jako kontrast do basses-dances powstały tańce skoczne zwane hautes-dances.[8]

Kultura narodów kwitła na dworach królewskich i książęcych, gdzie uczono się tańców, zwanych dworskimi, adaptowanych  z popularnych tańców ludowych. Nadawano im wyszukaną formę, upraszczając zestawy figur. Początkowo tańczono w parach, które były elementami układu. Z czasem zaczęto przypisywać większe znaczenie indywidualnym popisom par[9]. Przedstawiciele niższych warstw społecznych także próbowali naśladować arystokrację, odzwierciedlając proste i dynamiczne tańce dworskie.

Renesans zapoczątkował znaczny postęp w technice tańca, która została podporządkowana między innymi etykiecie dworskiej i przestrzeganiu hierarchii. Następowała znaczna stylizacja ruchów, przez co taniec odchodził od pierwowzorów. Znaczenie zaczął odgrywać ukłon w kierunku innych tańczących oraz ważnych osobistości. Typowym przykładem tańca tamtego okresu była pavana, która pozwalała na zademonstrowanie godności i uprzejmości tańczących względem siebie. Innym znanym tańcem renesansowym była moreska tańczona przez sześciu mężczyzn. Najodważniejszym tańcem tej epoki była prawdopodobnie wolta, w której podnoszono partnerki w czasie obrotów.[10]

Gdy sytuacje wymagały zaprezentowania skomplikowanych choreografii, rosła rola tancmistrzów[11]. Uważali się oni za stróżów moralności, nauczycieli dobrych manier. Podczas uroczystości pilnowali, aby przestrzegano zasad dobrego wychowania. Byli oni także wychowawcami szlacheckiej młodzieży, od której wymagano znajomości zasad dobrego wychowania, ogłady towarzyskiej i znajomości tańców, dzięki czemu mogła cieszyć się ona uznaniem. Tak jak i dzisiejsi nauczyciele – tancmistrze prezentowali własne interpretacje popularnych tańców ludowych, aby przystosować je do obyczajów dworskich. Stworzyli specjalną technikę, uszlachetniającą taniec, składającą się z pięciu podstawowych pozycji stóp. Dało to początek baletowi profesjonalnemu, który wyodrębniał się z tańców dworskich pod koniec XVII w .[12]

Taniec zaczął się coraz bardziej rozdzielać na sztukę dla profesjonalistów oraz na rozrywkę, jako formę poszerzania kontaktów towarzyskich. Tancmistrze z czasem coraz bardziej sprzeciwiali się rozluźnieniu narzucanych przez siebie zasad.

W XVIII wieku królował menuet[13]. Znane były także passepied, gigue, rigandon oraz chodzony, czyli polonez. W okresie baroku bardzo popularny był również, wzorowany na menuecie gawot.[14] Koniec wieku XVIII to wielki przełom w kulturze i rozwój klasy średniej – mieszczaństwa. Na znaczeniu straciła arystokracja, a wraz z nią jej kultura taneczna. Tańce stają się prostsze, a kontakt między partnerami swobodniejszy[15]. Popularny stał się wtedy taniec pochodzenia angielskiego – country dance (taniec wiejski), który przeniknął do Francji i przekształcił się w  kontredans francuski, a następnie w kadryla. Cieszyły się one powodzeniem z powodu  prostoty i przyniosły przełom w tańcu towarzyskim.

W tym samym czasie pojawia się także walc, pochodzący z tańców niemieckich: lendlera i langausa[16]. Dzięki swej prostocie i możliwości bliższego kontaktu między partnerami, walc (zwany później wiedeńskim) zyskał miano najpopularniejszego tańca XIX w. i zmienił pojęcie o tańcu[17]. Dzięki kompozytorom, takim jak Schubert, Lanner i Strauss, stał się symbolem Austrii i Wiednia. Historia walca to także historia ówczesnych obyczajów. Taniec ten przyczynił się do zmiany w kulturze obyczajowej (przełamanie różnic klasowych).  Dzięki swej prostocie stał się tańcem masowym, choć nie przyszło to łatwo, ponieważ wielu przeciwników walca uważało, że szkodzi on zdrowiu (wypadki śmiertelne podczas wirowania),że jest niemoralny i nieprzyzwoity. W 1832 roku w Wiedniu odbyło się 772 balów karnawałowych. W tym okresie w Wiedniu powstaje ogromna liczba lokali tanecznych i zespołów muzycznych grających walce. Wiedeńczyków ogarnęła walcowa gorączka.[18]

Oprócz walca wielką popularność na świecie w XIX w. zdobyła polka[19]. Był to prosty chłopski taniec, który tak jak walc, zmienił oblicze tańca i jego dworski charakter. Różne są wersje pochodzenia polki. Prawdopodobnie to taniec pochodzenia czeskiego, który wielką sławę zdobył na salonach Paryża. Według Philipa Johna Sampeya Richardsona[20] polkę pokazał po raz pierwszy praski nauczyciel tańca J. Raab w 1840 roku w Paryżu na scenie teatru Odeon. Kroki i rytm taneczny polki jest także widoczny w quickstepie[21], dzięki czemu taniec ten jest energiczny i urozmaicony.[22]

Na przełomie XIX i XX w. świat zachodnich cywilizacji, przyzwyczajony już i zaznajomiony z kontrowersyjnymi jeszcze do niedawna nowymi tańcami, poszukuje nowych sensacji. Znajduje je w egzotyce, w tańcach i w muzyce jazzowej, które  w Ameryce wykonywali murzyńscy niewolnicy przywiezieni z Afryki. Jazz stał się bardzo popularny i miał wpływ na kształtowanie się nowych form tanecznych w Ameryce, coraz bardziej odbiegających od tańców murzyńskich. Powstaje muzyka i styl tańca, takie jak rag-time czy blues, charakterystyczne dla jazzu. Jeszcze wyraźniej postępuje, zapoczątkowana przez walca, indywidualizacja pary tanecznej oraz zależność partnerki od partnera. Moda na style jazzowe często się zmieniała, a wraz z nią sposób tańczenia.[23].

Próbę czasu przetrwało tango, pochodzące z Argentyny, ale wywodzące się z Hiszpanii, do dzisiaj  bardzo popularne w Europie i Ameryce. Początkowo było bardzo ekspresyjne i dynamiczne, ale po popularyzacji w Europie powstała także jego łagodniejsza forma[24], europejska. Przyczynił się do tego m. in. angielski nauczyciel i tancerz Vernon Castle[25], dla którego główną regułą tego tańca stała się elegancja[26]. Inny angielski tancerz, Henry Jacques[27], uznany za ojca  tanga europejskiego, opracował jego teorię, program podstawowych figur i technikę taneczną[28]. Kształtowanie tego tańca trwało  całe wieki. Także Kreole (potomkowie kolonizatorów z Hiszpanii) mieli wpływ na jego rozwój. Początkowo tańczony był w lokalach niższego rzędu i w domach publicznych przez kolorowych i białych, robotników portowych i marynarzy. Po tym, jak w Paryżu zostało przystosowane do ówczesnych norm obyczajowych, zyskało na popularności. W 1913 roku angielska nauczycielka tańca  Gladys B. Grozier wydała książkę The Tango and How to Dance It, co umożliwiło większej liczbie osób poznanie figur tanga. Również dzięki amantowi kina Rudolfowi Valentino zawdzięcza ono swą popularność. W 1922 roku odbyła się w Londynie Konferencja Tanga na którą zaproszono 300 brytyjskich nauczycieli tańca. Ustalono wówczas tempo i niektóre figury tanga. Od tamtego czasu taniec ten szybko się rozwijał. [29] Jednym z najznakomitszych kompozytorów tanga argentyńskiego był Astor Piazzolla. Dzień jego urodzin, to jest jedenasty grudnia jest Narodowym Dniem Tanga w Argentynie.[30]

 

Około 1912 roku powstał najpopularniejszy taniec XX w. – foxtrot, nazwany tak od twórcy tego tańca – Harry Foxa[31], który zmodyfikował wcześniej znany rag-time[32]. Początkowo był to dowolny taniec bez ustalonych zasad. Tancerze uważali, że powinien on relaksować i być swobodnym ruchem, dlatego też chodzili i biegali, jak chcieli. Foxtrot zapoczątkował powstanie nowej techniki tanecznej opartej na prawach naturalnego ruchu ciała. Następnie angielscy nauczyciele tańca na Kongresie Tańca Towarzyskiego w Blackpool wprowadzili szybszą odmianę foxtrota – quickstep[33].

Po I wojnie światowej przyjęły się w Europie shimmy i charleston. Charakteryzowały się one groteskowymi krokami, stopy w ruchu zwracane były piętami na zewnątrz, a ramionami potrząsano.[34] Charleston wywierał wpływ także na inne tańce, między innymi na quickstepa. Według sir Philipa Richardsona w amerykańskim mieście Charleston  był on popularyzowany w rewii Runnin’ Wild jako taniec solowy i sceniczny. W 1925 roku czasopismo Richardsona,  „The Dancing Times”, zaprosiło parę taneczną Anettę Mills i Roberta Sielle, aby zaprezentowali charlestona w formie scenicznej i towarzyskiej. Już wtedy angielskie szkoły tańca, które wiodły prym w Europie, nauczały charlestona.[35]

Następnie popularność zdobył  walc, zwany angielskim lub powolnym.  Narodziny tego tańca związane są z niechęcią Anglików do szybkiego tempa oraz z rewolucją taneczną początku XX wieku (w której to młodzi tancerze sprzeciwiali się wykręcaniu nóg, a preferowali naturalny ruch ciała, podobny do chodu). Twórcą nowego stylu walca, tzw. diagonal waltz, był zawodowy mistrz świata w tańcu towarzyskim z 1922 i kierownik orkiestry tanecznej z BBC Victor Silvester. Angielscy nauczyciele tańca ustalili nowy styl tańczenia zwany angielskim. Oparty on był na naturalnym ruchu ciała i prawach mechaniki ruchu.[36]

 

Kolejno rozgłos zyskały tańce kubańskie: rumba, cha-cha-cha, mambo, bolero[37], a także brazylijska samba, amerykański jive, rock’n’roll i hiszpańskie paso doble. Style tych tańców nie były na początku uporządkowane, na co nie zgadzali się europejscy instruktorzy tańca.

Rumba powstawała ok. 400 lat temu pośród niewolników murzyńskich przywiezionych na Kubę, gdzie znana jest jej forma pierwotna, zwana ludową. W formie towarzyskiej znana jest pod nazwami: guaracha (tempo szybkie), son i bolero (tempo umiarkowane). Rumba pojawiła się w Europie w Paryżu w latach 1927 – 1929, gdzie jednak nie zdobyła większego uznania. Podobnie było w Londynie w latach trzydziestych. Do popularyzacji tego tańca przyczynił się londyński nauczyciel tańca Pierre Lafitte, który badał także pochodzenie tańców Ameryki Łacińskiej. W 1936 roku Królewskie Towarzystwo Nauczycieli Tańca ustaliło podstawowe kroki rumby europejskiej, zwanej ballroom rumba, square rumba, rumba. Taniec ten zdecydowanie różnił się od rumby kubańskiej. Na Kubie nazywano go Sistema Americano. Następnie, w 1947 roku Mr Pierrerozpowszechnił the Cuban Ballroom rumba. Ostatecznie przyjęła się, także na turniejach, rumba kubańska.[38] W 1972 roku w niemieckim mieście Moguncja w ramach kongresu nauczycieli tańca przedstawiono uproszczoną formę rumby.[39]

Figury cha – cha – cha zostały ustalone w 1953 roku. Powstanie tego tańca wiąże się z połączeniem muzyki kubańskiej z jazzową. To zestawienie dało narodziny muzyce zwanej mambo (posiadającego różne rytmy: single, double, triple). Triple mambo stało się podstawą cha – cha – cha (na bazie artykułu Frances Rust A Sociologist Looks at Latin) . Według znanego nauczyciela tańca Luciena Davida[40] mambo ma na Antylach (między innymi na Kubie) różne znaczenia, między innymi można je tłumaczyć jako  sprawa, rozmowa czy zabawa.[41]

Samba to narodowy taniec Brazylii. Można ją podzielić na wiejską (ludową) i miejską (towarzyską). Samba towarzyska pochodzi od brazylijskiej maxixe i afrykańskiej lundu. W Europie pojawiała się w 1914 roku nie zdobywając popularności. Okres rozkwitu tego tańca w Europie nastąpił po II wojnie światowej. Na sambę miała także wpływ muzyka jazzowa.[42]

W 1944 roku Victor Silvester wydał książkę o tańcu jive This is jive. Taniec ten tworzył się od początków XX wieku. Jego poprzednikami były two step, spopularyzowany na salonach Europy w 1910 roku, a następnie one step i ragtime. W 1917 roku do krajów europejskich zaczęły dochodzić wieści o nowej muzyce zwanej jazzem. To właśnie jazz zmienił oblicze nie tylko przyszłego jive’a, ale całego tańca. W 1937 pojawiła się odmiana jazzu – swing, dzięki któremu rozwinął się taniec zwany jitterburg. Nie został on dobrze przyjęty w Londynie przez konserwatywnych Anglików z uwagi na akrobatyczne figury, podnoszenie partnerki. Jitterburg zdobył jednak wielką sympatię wśród młodzieży. Między innymi z tego powodu najlepsi angielscy nauczyciele tańca, tacy jak Victor Silvester czy Alex Moore, opracowali salonową wersję jitterburga. Usunęli z niego figury akrobatyczne. W ten sposób powstał jive. W 1946 roku pojawiła się nowa muzyka taneczna: boogie – woogie, do której tańczono jednak jive’a.[43]

Rock and roll[44] będący szaleństwem tanecznym od lat pięćdziesiątych XX wieku[45] to dalsze modyfikacje jive’a. Był od niego szybszy i jeszcze wyraźniej akcentowany, ale początkowo tańczony przy szybkim tempie muzyki jive’owej. Termin rock and roll został utworzony w 1955 roku. Odnosił się zarówno do stylu muzycznego jak i tanecznego.

Paso doble to hiszpański taniec i muzyka. Jest ono zróżnicowane. Inaczej wygląda taniec i muzyka ludowa, prezentowane na zabawach ludowych od paso doble tańczonego na turniejach, które symbolizuje walkę torreadora z bykiem na arenie. W tańcu partner wchodzi w rolę torreadora i powinien wyrażać dumę i skupienie, a partnerka będąca w roli byka ma być żywotna.[46]

Zainteresowanie tańcem towarzyskim zaczęło wzrastać, gdy pojawiły się konkursy tej formy tanecznej. Pierwszy odbył się w 1892 roku w Nowym Jorku. Tańczono tam cake walk.[47] Natomiast pierwsze mistrzostwa świata miały miejsce w Paryżu w 1909 roku.[48] Były to jednak imprezy organizowane przez zarządy teatrów, dyrekcje sławnych uzdrowisk, wydawnictwa muzyczne, czyli bez profesjonalnego nadzoru specjalistów od tańca towarzyskiego.[49] Początkowo turnieje odbywały się bez ściśle określonych zasad, a pary były często złączone z amatora i zawodowca. Dopiero w 1921 roku w Anglii zorganizowano pierwsze turnieje z podziałem na pary zawodowe i amatorskie. W roku następnym „The Dancing Times” ogłosiło pierwsze zasady związane ze statusem tancerza zawodowego i amatora. Jeszcze dokładniejszy regulamin powstał podczas Great Conference – konferencji tanecznej w 1929 roku w Londynie. Mistrzostwa Świata są regularnie organizowane od 1922 roku (z wyjątkiem okresu II wojny światowej).[50]

W latach czterdziestych XX wieku w Wielkiej Brytanii, która wtedy stawała się  kolebką specjalistów i tancerzy w tańcu towarzyskim, zajęto się interpretacją i uporządkowaniem nowych trendów tanecznych z Ameryki, tworząc zasady teoretyczne i zestawy kroków, nazywane standardami stylu międzynarodowego[51]. Obecnie w stylu międzynarodowym na turniejach tańca towarzyskiego pary prezentują swoje umiejętności w dwóch stylach: standardowym (walc angielski, tango, walc wiedeński, foxtrot, quickstep) i latynoamerykańskim (samba, cha cha, rumba, paso double, jive). Istnieją dwie ważne światowe organizacje zajmujące się tańcem towarzyskim: Cesarskie Towarzystwo Nauczycieli Tańca (Imperial Society of Teachers of Dancing, w skrócie ISTD)[52] powstałe w 1904 roku w Londynie oraz od 1990 roku Międzynarodowa Federacja Tańca Sportowego (International Dance Sport Federation, w skrócie IDSF) z siedzibą w Lozannie, istniejąca wcześniej pod różnymi nazwami już od lat trzydziestych XX wieku [53].

Dużą zmianą w tańcu towarzyskim, szczególnie w Europie, było wprowadzenie w latach sześćdziesiątych XX wieku Światowego Programu Tanecznego (World Dance Programme), czyli zestawu tańców i figur tanecznych, które zalecane są przy nauczaniu tańca użytkowego – dla początkujących. Program ten jest aktualizowany i wprowadzane są do niego pewne nowości, na przykład wybrany taniec roku. Odpowiedzialny jest za to Social Dance Committee (Komitet ds. Upowszechniania Tańca) będący częścią międzynarodowej organizacji World Dance Council Ltd (WDC)[54] powstałej w 1963 roku.

Podstawowym celem programu jest stworzenie ujednoliconego programu nauczania początkowego na całym świecie, co pozwoli między innymi na zachowanie zgodne z obowiązującą kulturą towarzyską. Program zakłada, że:

1) krok podstawowy każdego tańca powinien być nauczany w taki sam sposób, aby ludzie z różnych środowisk i kultur mogli razem zatańczyć;

2) układy powinny być proste, aby umożliwiać taniec w różnych warunkach i nie zagrażać bezpieczeństwu innym tańczącym;

3) figury mają sugerować, jakie inne figury można po sobie kolejno wykonywać;

4) technika taneczna, znajomość kierunków poruszania się na sali, rytmu i pracy stóp nie są ważne;[55]

5) program będzie wiodącym przy nauczania podstaw tańca na kursach;

6) będzie pomocą dla nauczycieli tańca, decydujących o tym, którego tańca nauczać. [56]

Światowy program powstał z inicjatywy niemieckich nauczycieli tańca (szczególnie Gerda Hadricha[57]) i w 1963 Międzynarodowa Rada Tańca Towarzyskiego uchwaliła po raz pierwszy Światowy Program Taneczny. Jego ideą  było rozwiązywanie konfliktów na drodze porozumiewania się, dlatego też istotna jest rola instruktora, nauczyciela i trenera tańca, który ma za zadanie wychowywać i uczyć ogłady towarzyskiej.[58]

Była to także główna idea Polskiej Szkoły Tańca, stworzonej przez profesora Mariana Wieczystego. Kursy tej szkoły odbywały się w Krakowskim Domu Kultury Pałac pod Baranami i w czasie ich trwania zwracano dużą uwagę na formy towarzyskie, uprzejmości i  zasady dobrego wychowania podnoszące poziom kultury osobistej.[59]

W latach siedemdziesiątych XX wieku w Ameryce Północnej, pod wpływem muzyki jazzowej, rozwijały się formy tańca disco i dyskoteki. Ulegali tym trendom także latynoscy emigranci, którzy nie zapomnieli jednak o swoich korzeniach, wzbogacając taniec disco zmysłowymi ruchami i popularyzując tańce Ameryki Łacińskiej, takie jak rumba, merengue, mambo i salsa[60].

Mambo i salsa nie różnią się w układzie kroków, choć ostatnio często dodaje się do salsy wiele kroków z tańca z Kolumbii – cumbia. Mambo to narodowy taniec Kubańczyków i pochodzi z afro kubańskiego tańca plemiennego Danzon.[61]

Wśród szerokich mas społeczeństw obu Ameryk i Europy ogromną popularność zdobyła przede wszystkim salsa, tańczona między innymi na salsotekach i nauczana na licznych festiwalach, kursach i warsztatach.

Ważnym corocznym wydarzeniem mającym wpływ na rozwój i popularyzację tańca towarzyskiego jest Blackpool Dance Festiwal odbywający się w Wielkiej Brytanii od 1920 roku. Festiwal trwa ponad tydzień i obejmuje między innymi międzynarodowy turniej w stylu standardowym i latynoamerykańskim dla par amatorskich i zawodowych, Otwarte Mistrzostwa Wielkiej Brytanii[62] oraz kongres tańca organizowany przez The Ballroom Dancers Federation BDF.[63] W trakcie kongresu prowadzone są wykłady przez najlepszych na świecie nauczycieli i tancerzy. W 2010 roku zostało zaproszonych wiele osobistości do wygłoszenia wykładów o różnej tematyce tanecznej, między innymi Franco Formica i Oxana Lebedev  – Samba Impact, Donnie Burns i Gaynor  Fairweather – The Perfect Match, Greg Smith – Viennese Waltz, The Forgotten Dance, Massimo Giorgiani – The Magic In Dancing, Riccardo Cocchi i Yulia Zagoruychenko – Rumba Impact, Sirpa Suutari – Womanly Wow, Michael Malitowski i Joanna Leunis – Cha Cha Cha Impact. [64]

Między innymi dzięki organizacji międzynarodowych turniejów i kongresów wyznaczających mody i tendencje  –  taniec towarzyski nadal się zmienia, a współczesne możliwości komunikacyjne i medialne powodują, że rozwój następuje w szybkim tempie.

 

 

[1]              M. Rościszewski, Tańce salonowe, Warszawa 1904, s. 10.

[2]    Formy tańca, „Świat wiedzy”, dział: Sztuka, s. 359.

[3]              O. Kuźmińska, Taniec w teorii i praktyce, Poznań 2002, s. 145.

[4]              Plaudista – polski odpowiednik to pląsacz; to również nazwa prasłowiańskiego tańca polegającego głównie na klaskaniu: S. Konarska – Zimnicka, Taniec w Polsce średniowiecznej, Kraków – Kielce 2009.

[5]              S. Konarska – Zimnicka, Taniec w Polsce średniowiecznej, Kraków – Kielce 2009, s. 91.

[6]              Przykładem może być cytat z Hystoryi rzymskich J. S. Bystronia (Kraków 1894, s. 19): wty w czasu sromota była tej księżnie, która by tego (tj. gąść a plęsać) nie umiała.: S. Konarska – Zimnicka, Taniec w Polsce średniowiecznej, Kraków – Kielce 2009.

[7]              S. Konarska – Zimnicka, op. cit., s. 137 – 139.

[8]              O. Kuźmińska, ibidem.

[9]              Formy tańca, „Świat wiedzy”, dział: Sztuka, s. 360.

[10]             O. Kuźmińska, ibidem.

[11]             J. Allen, Taniec towarzyski dla żółtodziobów, Poznań 2006, s. 4.

[12]             J. Allen, op. cit., s. 6.

[13]             M. Wieczysty, op. cit. s. 109.

[14]             O. Kuźmińska, op. cit., s. 146.

[15]             Historia Sztuki, Taniec, s. 445.

[16]             op. cit., s.  445.

[17]             J. Allen, op. cit., s. 13.

[18]             M. Wieczysty, op. cit. s. 105 – 111.

[19]             R. Stojanowski, Działalność pani Beaty Lichtarskiej, Wrocław 1987, Biblioteka Skiby (Pomaturalne Studium Kształcenia Animatorów Kultury i Bibliotekarzy we Wrocławiu), maszynopis, k. 7.

[20]             Philip John Sampey Richardson (1875 – ), brytyjski propagator i historyk tańca, od 1810 wydawał „The Dancing Times”, członek wielu komitetów i organizacji tanecznych, autor The History of English Ballroom Dancing, dzięki jego staraniom powstała Królewska Akademia Tańca, odznaczony wieloma nagrodami, między innymi Orderem Imperium Brytyjskiego : http://www.istd.org/news/2009/july09/pjrichardson.html.

[21]             Quickstep – szybka odmiana foxtrota, nazwę zaproponowała Florence Purcell na zebraniu nauczycieli tańca w 1924 roku zorganizowanym przez redakcję „The Dancing Times” : http://www.taniec.konin.pl/000029/.

[22]             M. Wieczysty, op. cit. s. 336 – 341.

[23]             R. Stojanowski, op. cit., k. 8-10.

[24]             R. Stojanowski, op.c it., k. 10.

[25]             Vernon Castle i jego małżonka Irene byli na początku XX w. jedną z najbardziej wpływowych i popularnych par tańca towarzyskiego, autorzy książek o tańcu, np. Modern Dancing, w 1914 r. otworzyli w Nowym Jorku szkołę tańca Castle House, w tym samym roku wystąpili w musicalu Watch Your Step, w którym zatańczyli foxtrota wymyślonego przez Harry Foxa; V. Castle zmarł po wypadku lotniczym w 1918 r.; w 1939 r. został nakręcony musical biograficzny o życiu państwa Castle (The Story of Vernon and Irene Castle), w rolach głównych zagrali Fred Astaire and Ginger Rogers : http://en.wikipedia.org/wiki/Vernon_and_Irene_Castle.

[26]             J. Allen, op. cit., s. 17.

[27]             Henry Jacques – wraz z partnerką Mavis Deeming był w latach 1934 – 1936 trzykrotnym zwycięzcą prestiżowego turnieju Blackpool w Wielkiej Brytanii w kategorii zawodowców w stylu standard : http://www.vegasdancesport.com/content/blackpool_champions/professional_standard/.

[28]             R. Stojanowski, op. cit., k. 11.

[29]             M. Wieczysty, op. cit., 79 – 82.

[30]             O. Kuźmińska, op. cit., s. 154.

[31]             H. Fox (1882 – 1959) – tancerz i aktor, jego sposób tańczenia był przywołany w książce F. Leslie Clendenena The Fox Trot, as danced by Mr Fox, znany z filmów, m. in.The Beatrice Firefax. : http://en.wikipedia.org/wiki/Harry_Fox.

[32]             J. Allen, op. cit., s. 17.

[33]             R. Stojanowski, op. cit., k. 12.

[34]             J. Allen, op. cit., s. 18.

[35]             M. Wieczysty, op. cit., s. 313 – 315.

[36]             M. Wieczysty, op. cit., s. 36 – 37.

[37]             J. Allen, op. cit., s. 18.

[38]             M. Wieczysty, op. cit., s. 133 – 135.

[39]             O. Kuźmińska, op. cit., s. 175.

[40]             Lucien David – zajmował się rozwojem tańców Ameryki Łacińskiej, był przeciwny dominacji angielskich nauczycieli w tańcach latynoskich, wydawał biuletyny szkoleniowe o tańcu : http://www.taniec.konin.pl/000033/.

[41]             M. Wieczysty, op. cit., s. 167 – 168.

[42]             op. cit., s. 145 – 152.

[43]             op. cit., s. 205 – 208.

[44]             Rock and roll – huśtaj się i kołysz, nazwa jest skrótem angielskich słów rocking and rolling : http://pl.wikipedia.org/wiki/Rock_and_roll.

[45]             do olbrzymiej popularności tego stylu zarówno w tańcu jak i w muzyce przyczynili się sławni muzycy – Elvis Presley i Billy Haley.

[46]             M. Wieczysty, op cit., 189 – 190.

[47]             Cake walk – taniec ze stylu rag, polegał na pochodzie par z wyrzucaniem zgiętych w kolanach nóg i potrząsaniem łokciami. Łączył figury polki, two stepa i kroki marszu. Traktowany także groteskowo. : http://pl.wikipedia.org/wiki/Cake-walk.

[48]             O. Kuźmińska, op. cit., s. 148.

[49]   Pierwsze profesjonalnie zorganizowane Mistrzostwa Świata odbyły się w Anglii w 1922 roku, a sędziami byli zawodowi nauczyciele, między innymi Josephine Bradley i Mons Pierrre. : J. Piasecki, Amatorski ruch tańca towarzyskiego we Wrocławiu w latach 1952 – 1994, Wrocław 1995.

[50]             J. Piasecki, Amatorski ruch tańca towarzyskiego we Wrocławiu w latach 1952 – 1994, Wrocław 1995

[51]             op. cit., s. 22.

[52]             W 1924 roku utworzono Ballroom Branch – oddział zajmujący się tańcem towarzyskim. W jego skład wchodzili znani nauczyciele tańca, między innymi Josephine Bradley, Eve Tanegate – Smith, Victor Silvester, Lisle Humphreys. : J. Piasecki, Amatorski ruch tańca towarzyskiego we Wrocławiu w latach 1952 – 1994, Wrocław 1995.

[53]             Historia Sztuki, Taniec .

[54]             WDC – organizacja (zwana World Dance & Dance Sport Council w latach 1996 – 2006) założona w 1950 roku przez P.J.S. Richardsona w Edinburghu, mająca na celu  m. in. organizację Mistrzostw Świata i Europy w sportowym tańcu towarzyskim. Pośród prezesów stojących na czele WDC byli wybitni tancerze (Alex Moore, Robin Short) uhonorowani  także Orderem Imperium Brytyjskiego: Bill Irvine, Donnie Burns. : http://en.wikipedia.org/wiki/World_Dance_Council.

[55] Trudno się zgodzić z tym założeniem, bowiem niezgodność tańczącej pary z rytmem i przyjętym kierunkiem tańczenia może skutkować w nie skoordynowaniu ruchów pary jak i  w przeszkadzaniu innym parom.

[56]             Światowy Program Taneczny, „Zeszyt metodyczny nr 1”,  red. A. Golonka, Kraków 2003, s. 5.

[57]             Gerd Hadrich – spopularyzował on także cha cha cha i pokazał pierwsze kroki tego tańca w Niemczech w 1957 roku. : http://taniec-towarzyski.com/ciekawostki-o-tancu-towarzyskim/.

[58]             Światowy Program Taneczny, ibidem.

[59]  op. cit., s. 6.

[60]             J. Allen, op. cit., s. 24.

[61]             op. cit., s. 323 – 324.

[62] www.blackpooldancefestival.com z dn. 05.06.2010.

[63] The Ballroom Dancers Federation BDF i kongresy tańca organizowane przez tą federację mają na celu ustalanie i promowanie jakości i drogi rozwoju tańca dla tancerzy, trenerów i sędziów.: www.bdfonline.info.

[64] www.bdfonline.info z dn. 05.06.2010.

 

Artykuł pochodzi z pracy magisterskiej pana Tomasza Zoń.

Znaczenie tańca w procesie wychowania

Znaczenie tańca jako formy treningu sportowego

( oraz w formie użytkowej) w procesie wychowania

 

Dla  Greków taniec był ważnym elementem wychowania młodzieńców. Wyrabiał on piękno i wdzięk w człowieku, nadawał postawie powab i ożywiał serce. Zdaniem Greków ten, kto tańczył z zapałem, rozwijał wszelkie atrybuty wdzięku ciała i duszy. Stworzyli oni kanony ćwiczeń fizycznych jako przygotowanie do dalszego wprawiania się w sztuce tanecznej. Greccy tancmistrze poprzez taniec uczyli rzymskie arystokratki oraz ich mężów szlachetności chodu. Starożytni nauczyciele tańca byli wyroczniami w sprawach mody, ogłady towarzyskiej i przez to nadawali ton w prywatnym życiu arystokracji. Powierzano im także z powodu ich wysokiej kultury osobistej wychowanie młodzieży.[1]

W XVII nauczyciele tańca musieli, poza nauczaniem samych figur,  zaznajomić uczniów również z etykietą, z zasadami odpowiedniego zachowania się w towarzystwie i na balach. Szkoły tańca zaczynały być szkołami wychowania ogólnego. Podczas balów tancmistrz był dyrygentem sali tanecznej i specjalistą od rozrywki, który pomagał uczestnikom zabawy w poznawaniu się i w zacieśnianiu relacji. Pilnował on także czy przestrzegane są zasady dobrych manier. Były to wartości bardzo istotne w wychowaniu młodzieży wyższych sfer, dla niektórych ważniejsze od znajomości filozofii. Przykładem może być nauczanie tańca i dobrych manier przez francuskiego tancmistrza Marcela w XVIII wieku.[2]

Istnieją duże możliwości kształtowania osobowości człowieka  poprzez uczestnictwo  w zajęciach sportowych, w tym  także tanecznych. Im jest ono częstsze i regularniejsze tym oddziaływanie wychowawcze jest silniejsze. Na kursach, które trwają zazwyczaj około trzech miesięcy w wymiarze jednej godziny tygodniowo oddziaływanie wychowawcze jest znacznie słabsze od systematycznego uczestnictwa w treningach turniejowego tańca sportowego, które odbywają się minimum 3 – 4 razy w tygodniu i trwają każdorazowo 2 – 3 godziny. Ponieważ ten drugi rodzaj aktywności jest bliski dyscyplinie sportowej,   wychowanie poprzez taniec zostanie przedstawione  w ogólniejszym ujęciu wychowania poprzez sport.

Arystoteles stwierdził, że jesteśmy tym co często robimy[3]. Odnosząc tą myśl do sportu –  sportowiec zachowuje się w życiu tak, jak podczas treningów sportowych. Następuje przeniesienie zachowań ze sportu na życie codzienne. Przekonanie o tym, że sport ma duże znaczenie w procesie wychowania podziela wielu pedagogów, psychologów, socjologów i filozofów kultury fizycznej. Według Józefa Lipca[4] sport inicjuje szereg cech, które są bardzo przydatne w działalności pozasportowej[5]. Wybitny polski pedagog Stefan Wołoszyn[6] uważał, że sport wychowuje wspaniałych zawodników i ludzi oraz ma na nich pozytywny osobotwórczy wpływ[7]. Trenowanie jest źródłem doświadczeń osobistych i społecznych młodych sportowców i ważne dla realizacji ich osobistych celów. Rozwija  między innymi takie cechy jak: odwaga, wytrwałość, samodzielność, samokontrola, umiejętność ustanawiania celów osobistych, zdolność do odraczania gratyfikacji, zdyscyplinowanie, systematyczność, umiejętność funkcjonowania pod presją, zdecydowanie.

Trening sportowy sprzyja umocnieniu tych cech, ponieważ jego charakter jest działalnością konkretną, wymagającą uczciwości od siebie, wymuszającą zaangażowanie   przez systematyczne treningi i chęć bycia lepszym, stawiającą wysokie wymagania, rezygnację z niektórych przyjemności (na przykład spotkań towarzyskich), przełamywanie własnych ograniczeń. Potwierdzeniem może być wypowiedź byłego sportowca Bartłomieja Dobroczyńskiego na temat korzyści jakie dało mu uprawianie sportu :  nauczyłem się bardzo dużo o sobie: jak zwalczać trudności, jak odpierać ataki załamania psychicznego i fizycznego, nabyłem siłę woli i sprawność fizyczną, które do dzisiaj procentują w innych sytuacjach[8].

Przy uprawianiu dyscyplin zespołowych w zawodnikach wykształcają się postawy społeczne (na przykład umiejętność pracy w zespole, podporządkowania interesów, lojalność)  i psychiczne (na przykład umiejętność właściwej komunikacji interpersonalnej, empatii). Można także zauważyć wyższy poziom uspołecznienia i wyrazistości charakterów u młodzieży uprawiającej sport,  porównując klasy o profilu sportowym z tradycyjnymi.[9]

Sport jest także ważną metodą w resocjalizacji młodych ludzi społecznie niedostosowanych. W krajach, gdzie dominują wartości hedonistyczne i „kultura natychmiastowości”, młodzieży obce są takie wartości jak pokora, szacunek, cierpliwość, pracowitość,  samodyscyplina i odraczanie gratyfikacji. Powoduje to jej nieprzygotowanie do radzenia sobie ze stresem, niepowodzeniami oraz frustrację z nie uzyskiwania pożądanych wartości.  Zaczyna się ona gubić, narzekać i postrzegać siebie jako ofiary systemu, schodząc często z drogi prawa. Sport w takich sytuacjach uczy pokory dzięki świadomości, że trzeba włożyć dużo wysiłku, aby uzyskać coś wartościowego. Rozwija samokontrolę, samodyscyplinę i uczciwość w  stosunku do samego siebie (wyniki uzyskuje się w zależności od pracy). Innym walorem społecznym sportu jest integracja sportowców różnych narodowości, kolorów skóry, wyznań czy orientacji powodując zmniejszenie dystansu społecznego między nimi. [10]

Następną grupą potencjalnych korzyści, wynikających z uprawiania sportu, jest tzw. charakter moralny, czyli takie wartości jak odpowiedzialność, sprawiedliwość, wrażliwość etyczna, uczciwość. Zdaniem Jennifer M. Beller wartości moralne są najważniejsze, bo naruszając je, krzywdzimy ludzi w sposób bezpośredni. Sportowiec może posiadać silny charakter społeczny i jednocześnie słaby moralny, w wyniku czego zostaje wykształcona silna, negatywna i nieprzewidywalna osobowość. Taka sytuacja związana jest z zagrożeniami uprawiania sportu.[11]

Nie brakuje także krytyków wychowania poprzez sport. Ich zdaniem można także wykształcić w młodych sportowcach negatywne cechy, takie jak zazdrość w stosunku do lepszych zawodników, pogarda dla słabszych, nieuczciwość (korupcja, doping), czy egocentryzm. Sportowcy, którzy nie dbali o wykształcenie i wszechstronny rozwój w czasie kariery sportowej, mogą mieć problemy z odnalezieniem się w  życiu po jej zakończeniu.

Taniec towarzyski odgrywa istotną rolę w wychowaniu młodego człowieka, ponieważ daje możliwość wielopłaszczyznowego rozwoju: plastycznego, muzycznego, sportowo – fizycznego, artystyczno – estetycznego i etycznego. Zajęcia taneczne pomagają w przyswojeniu norm etycznych, czyli między innymi grzeczności, skromności, poczucia umiaru, uprzejmości, które są wyznacznikiem kultury osobistej.[12]

Jeden z twórców tańca towarzyskiego w Polsce – Marian Wieczysty, uważał że tancerz turniejowy posiadać powinien doskonałe walory fizyczne i wysokie wartości duchowe[13]. Treningi sportowe dają duży potencjał wykształcenia tych cech.  Jednak jego wyzwolenie  zależy w dużym stopniu od zaangażowania ucznia i  trenera prowadzącego zajęcia taneczne.

Znacznie tańca w formie użytkowej ma związek z instytucją wychowawczą jaką jest obecnie dyskoteka[14]. Jest ona jednym z najpowszechniejszych miejsc, w których młodzież spędza czas wolny.[15] Według Rudolfa Labana[16] taniec pozwala na zaspokojenie wszystkich najważniejszych potrzeb, to jest wyrażanie uczuć, swobodne poruszanie się, tworzenie i odprężenie. To niewątpliwie jeden z powodów popularności dyskotek i ich istotności w życiu młodych ludzi. Innym czynnikiem jest fakt, że dyskoteka to miejsce spotkań rówieśników, co stanowi dla nich płaszczyznę samokształcenia jak i obronę przed samotnością.[17]

Taniec może być pomocny w przekazywaniu treści kultury poprzez wykonywanie tradycyjnych form tańca. Jest środkiem między innymi w umacnianiu uczuć patriotycznych, manifestowaniu tożsamości narodowej, integracji kulturowej, ukulturalnianiu środowiska. Pomiędzy osobowością młodego człowieka a ruchami ciała istnieje ścisły związek. Przekazywanie treści za pomocą ruchu to ważny element wychowawczy u dzieci. Aktywny udział w zajęciach tanecznych korzystnie wpływa na integrację osobowości  i na rozwój emocjonalny i społeczny. [18] [1]              J. Gluziński, Taniec  i zwyczaj taneczny, Lwów 1952, s. 202 – 205.

[2]              op. cit., s. 213 – 215.

[3]              K. Sas – Nowosielski, Wychowanie poprzez sport – między nadzieją a zwątpieniem (II), „Sport wyczynowy”, 2004, nr 7-8/475-476, s. 68.

[4]              Józef Lipiec – profesor, wykładowca Uniwersytetu Jagiellońskiego, autor wielu publikacji na temat wartości, historii sportu i idei olimpijskich : http://www.pomorska.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20100109/SPORT99/374576228 z dn. 03.06.2010.

[5]              K. Sas – Nowosielski, op. cit., s. 69.

[6]              Stefan Wołoszyn (1911 – 2004) – wykładowca na Uniwersytecie Warszawskim i na AWF w Warszawie : http://pl.wikipedia.org/wiki/Stefan_Wo%C5%82oszyn .

[7]              K. Sas – Nowosielski, op. cit., s. 68-69.

[8]              op. cit., s. 70.

[9]              op. cit., s. 71-73.

[10]             op. cit., s. 73.

[11]             ibidem

[12]             W. Dobrowolski, Taniec towarzyski jako forma użytkowa tańca we współczesnej kulturze : Taniec we współczesnej kulturze i edukacji, pod red. Dariusza Kubinowskiego, Lublin 1998.

[13]             M. Rokita, M.  Bajdziński, op. cit., s. 19.

[14]             dyskoteka to lokal publiczny, gdzie tańczy się przy muzyce: E. Sobol (red. Tomu), Słownik Wyrazów Obcych, Warszawa 2002, str. 258.

[15]             Dokładniejsze dane są zawarte w tekście Małgorzaty Bagińskiej  Dyskoteka jako instytucja wychowawcza:  O. Kuźmińska, Taniec we współczesnej kulturze i edukacji, Poznań 2002.

[16]             Rudolf Laban – węgierski tancerz, wybitny teoretyk tańca XX wieku, po ucieczce z Niemiec w 1937 poświęca się pracy naukowej w Anglii; w Addlestone otworzono dla niego ośrodek Laban Art of Movement Centre : http://en.wikipedia.org/wiki/Rudolf_von_Laban.

[17]             op. cit., s. 113 – 114.

[18]             R. Lange , Taniec a sztuka ruchu : Taniec we współczesnej kulturze i edukacji, s. 22 – 23.

 

Artykuł pochodzi z pracy magisterskiej pana Tomasza Zoń.